Jestem przekonana, że jeśli tylko spojrzysz wstecz, znajdziesz w swoim
biznesowym życiu takie chwile, kiedy czułaś zniechęcenie, było ci źle,
zadawałaś sobie pytania: i co dalej?, w sumie po co to wszystko? Albo
mówiłaś sobie: już nie mam siły iść dalej, już nie dam rady, tyle
rzeczy mi nie wychodzi.
Pamiętasz sytuacje, może całe dni, tygodnie, gdy byłaś jak gasnący płomień?

Może zaobserwowałaś wtedy u siebie emocjonalne wyjałowienie, myśląc:
nie dam rady wejść już na tę górę, zaczęłaś ograniczać kontakty z
innymi. Może zaczęłaś wtedy deprecjonować innych, widząc tylko ich
wady, może poczułaś nienawiść albo zaczęłaś obojętnieć. Możliwe, że
zwątpiłaś też we własne siły i możliwości myśląc: nie nadaję się do
prowadzenia biznesu, nie poradzę sobie, jestem beznadziejna.
Te trzy symptomy -według Christiny Maslach świadczą o wypaleniu zawodowym.

Co takiego się dzieje, jakie są przyczyny utraty energii podważania
zasadności wszystkiego tego, co osiągnęłaś do tej pory, tego jaka
jesteś i co pozwoliło ci się mozolnie wspinać po kolejnych szczeblach
twojego sukcesu?

Jak syndrom wypalenia tłumaczy psychologia?

Początkowo terminem tym opisywano efekty ustawicznego nadużywania
narkotyków. W amerykańskim slangu w ten sposób określano sytuację
sportowca, który osiągając świetne wyniki na treningach, przegrywał
decydujące, ważne zawody.
W literaturze wypalenie opisał Green A. Burn w opowiadaniu” Out Case”(„Przypadek wypalenia), gdzie zmęczony pracą architekt porzucił swoją
pracę, by zamieszkać w afrykańskiej dżungli.

W amerykańskiej psychologii termin wypalenie pojawiło się w poł. Lat 70.
W 1974 r. Herbert J.Freudenberger określił wypalenie jako stan
wyczerpania jednostki spowodowany nadmiernymi zadaniami stawianymi jej
przez fizyczne lub społeczne środowisko pracy.
Generalnie wypalenie jest zdecydowanie negatywnym stanem
psychologicznym. Ujmując twoją aktywność zawodową w postaci kontinuum,
zobaczysz na jednym krańcu zaangażowanie w pracę a na drugim wypalenie.
To tak, jakby ktoś Twoją początkową energię, pasję, zapał, fascynację
nowymi zdarzeniami zamienił w niechęć, niezadowolenie ze swoich
osiągnięć, wyczerpanie, a następnie przygnębienie, bezradność i brak
wiary w możliwość poprawy sytuacji

Psychologowie z American Psychology Association wyróżniają pięć charakterystycznych etapów wypalenia:
1. Miesiąc miodowy – to czas, w którym jesteś zauroczona pracą(
prowadzeniem firmy), jesteś pełna energii, optymizmu, entuzjazmu i
odczuwasz satysfakcję ze swoich osiągnięć.
2.Przebudzenie – to czas, kiedy zauważasz, że twoja ocena
dotychczasowej pracy była nierealistyczna. Twoją odpowiedzią na ten
stan jest obrona idealistycznej wizji (np. swojej firmy, jej
funkcjonowania, etc.) w wyniku czego zaczynasz pracować coraz więcej.
3.Szorstkość- realizujesz zadania z coraz większym zacięciem, wkładając
w to dużo pracy i wysiłku; pojawiają sie jednak już pierwsze kłopoty w
kontaktach społecznych – ze współpracownikami, partnerem, rodziną.
4.Wypalenie pełnoobjawowe – zauważasz juz u siebie pełne wyczerpanie
fizyczne i psychiczne, zaczynasz zauważać u siebie stany depresyjne,
masz poczucie pustki i samotności. Masz ochotę uciec jak najdalej od
pracy.
5.Odradzanie się – to czas, w którym leczysz rany, powstałe w wyniku wypalenia.
Skrajną postacią wypalenia jest karōshi (albo karoushi, karoshi; jap.
過労死) określające zjawisko nagłej śmierci w wyniku przepracowania i
stresu. Pierwszy przypadek karōshi odnotowano w Japonii w 1969. Co
ciekawe zjawisko to dotyczy ludzi w pełni zdrowych i aktywnych.

Ważne jest uświadomienie sobie, które z nas i z jakiego powodu są szczególnie narażone na syndrom wypalenia.
Specjaliści lokalizują przyczyny wypalenia w trzech płaszczyznach:

– indywidualnej; w tym przypadku wypaleniu sprzyjają pewne cechy
naszej osobowości. Jeśli nie wierzysz w swoje możliwości, jesteś
przekonana, że od ciebie niewiele zależy, jesteś perfekcjonistką,
stawiasz sobie bardzo wysokie wymagania i czujesz frustrację, karcisz
siebie, gdy ich nie spełnisz, albo traktujesz prowadzenie swojej firmy
jak misję, wymagającą od Ciebie szczególnego zaangażowania i
specjalnych wyrzeczeń a do tego unikasz trudnych sytuacji jesteś
narażona w dużym stopniu na wypalenie zawodowe.

- interpersonalnej, wypaleniu sprzyjają w tym przypadku wszelkie
stresujące sytuacje, których doświadczasz w kontaktach z innymi ludźmi,
m.in. Wszelkie konflikty ze współpracownikami, zaburzona komunikacja,
kwestionowanie kompetencji, blokowanie aktywności twórczej, wszelkie
przejawy agresji( psychicznej, werbalnej), mobbing;

– organizacyjnej, na tej płaszczyźnie czynnikami stymulującymi
powstanie wypalenia zawodowego mogą być: brak lub niedostateczna
umiejętność zarządzania sobą w czasie, przeciążenie obowiązkami (jeśli
prowadzisz firmę zastanów się, czy delegujesz zadania), masz zbyt mało
informacji. By prawidłowo kierować, zarządzać firmą, nie potrafisz
przełożyć swoich ( i firmy) celów na działania.

Czynnikami, stresorami dodatkowymi, które sprzyjają pojawieniu się wypalenia są:
– styl w jakim kierujesz swoją firmą, niedopasowany do jej zadań,
– stres związany z niemożnością pogodzenia kilku ról życiowych (szefowej, matki, żony, córki, przyjaciółki etc.),
– stres związany ze sposobem wykonywania pracy (np. pośpiech, monotonia, praca w godzinach wieczornych lub nocnych),
– niezadowolenie z rozwoju (lub braku rozwoju) firmy, odpowiedzialność za współpracowników.

Co możemy zatem zrobić, abyśmy nadal rozwijały nasze firmy nie
poddając się wypaleniu, aby nadal nam się chciało i abyśmy odczuwały
satysfakcję z pracy?
Oczywiście najlepiej zapobiegać niż leczyć. Jeśli będziesz świadoma
potencjalnych zagrożeń, oraz czynników ryzyka ( o których pisałam
powyżej), zwiększających możliwość wypalenia zawodowego i wcześniej
zareagujesz masz spore szanse by uniknąć wypalenia- zatem przede
wszystkim profilaktyka.

Pamiętaj przy tym, że zespół wypalenia to efekt twojej trudnej sytuacji, a nie tego, że jesteś złą osobą.

Co konkretnie możesz zrobić, by zminimalizować ryzyko wypalenia u siebie i nie dopuszczać do demotywacji?

Fachowcy (m.in. Andrzej Jedynak) zalecają byś:

Ustalała realistyczne cele- nie znaczy to, byś nie realizowała swoich
marzeń, ani byś nie podnosiła wysoko poprzeczki. Ważne jest to, byś
ustalając cele nie uogólniała, nie określała ich abstrakcyjnie – lecz
formułowała je w kategoriach zachowań nie idei oraz rozbijała na małe
cele. Takie podejście pozwoli ci: koncentrować się na celu ostatecznym,
pozbyć się frustracji, dotyczącej niemożności wykonania czegoś
wielkiego oraz mierzyć efekty twojej pracy.

Robiła przerwy w pracy – one pozwolą tobie na odprężenie, zdystansują
ciebie do tego, co aktualnie robisz. Jeśli nie możesz zrobić sobie
małej przyjemności zmień chociaż wykonywaną czynność na inną.

Traktowała sprawy mniej osobiście; nie traktuj problemów innych ludzi
jak swoich własnych, staraj się zachowywać obiektywizm; nie zabieraj
problemów firmy do domu, oddzielaj od siebie różne sprawy

Dbała o samą siebie; aby twoja firma dobrze funkcjonowała musi mieć
mocny i silny fundament (ciebie), wzmacniając swoje ciało i umysł,
dbając o siebie dbasz pośrednio o swoją firmę.

Skupiała się na pozytywnych aspektach życia, ciesz się z drobnych
przyjemności (założę się, że w każdym dniu znajdziesz coś
pozytywnego), przebywaj w towarzystwie ludzi mających pozytywne
nastawienie do życia.

Poznaj siebie- świadomość własnych reakcji i twoich prawdziwych
potrzeb, znajomość mocnych stron, ograniczeń, wartości i akceptacja ich
oraz życie w zgodzie ze sobą to skuteczne motywatory twojego działania
( jeśli robisz rzeczy, które są całkowicie w zgodzie z tobą nosisz w
sobie naturalną automotywację i zapobiegasz w dużym stopniu wypaleniu.
Realizując czyjś skrypt życiowy (rodziców, otoczenia, przyjaciół
demotywujesz się, podwyższając ryzyko wypalenia zawodowego.

Robiła te same rzeczy w inny sposób- ustal, które aspekty twojej pracy
możesz zmienić (np. reguły funkcjonowania twojej firmy), skup się na
rzeczach, które zależą od Ciebie. Stwarzaj sytuacje, w których to ty
będziesz decydować, będziesz miała możliwość wyboru, bądź panią swojego
losu.

Odpoczywała i relaksowała się, prowadź zdrowy tryb życia – praktykuj
regularnie techniki relaksacji, uprawiaj sport, idź na masaż do sauny,
weź ciepłą kąpiel, generalnie zwolnij tempo- oczyścisz siebie w ten
sposób z napięć.

Pamiętała o dekompresji – zachowuj równowagę, nie skupiaj całej swojej
energii na jednym obszarze (pracy). Odpowiedz sobie na pytania: co
robię, gdy nie jestem w pracy? Kim jestem, gdy nie prowadzę mojej firmy
(gdy nie jestem w pracy)? Im więcej opcji odpowiedzi na te pytania,
tym efektywniejszą masz strategię ochrony siebie przed wypaleniem.

Na koniec chcę wspomnieć o jednej ważnej rzeczy. Pamiętaj, byś poważnie
zastanowiła się nad opuszczeniem swojej dotychczasowej pracy, gdy nie
widzisz pozytywnych zmian, pomimo zastosowania wszelkich możliwych
sposobów radzenia sobie z wypaleniem.

–
Małgorzata Dwornikiewicz, właścicielka EMPIRII Firmy szkoleniowej, pomagająca tylko kobietom, właścicielkom firm i menedżerkom we wzmacnianiu umiejętności psychologicznych, tak, by stały się poważnym atutem w biznesie.