Jestem przekonana, ze jeśli tylko spojrzysz wstecz, znajdziesz w swoim biznesowym życiu takie chwile, kiedy
czułaś zniechęcenie, było ci źle, zadawałaś sobie pytania: i co dalej?, w sumie po co to wszystko? Albo
mówiłaś sobie: już nie mam siły iść dalej, już nie dam rady, tyle rzeczy mi nie wychodzi.
Pamiętasz sytuacje, może całe dni, tygodnie, gdy byłaś jak gasnący płomień?
Może zaobserwowałaś wtedy u siebie emocjonalne wyjałowienie, myśląc: nie dam rady wejść już na te górę,
zaczęłaś ograniczać kontakty z innymi. Może zaczęłaś wtedy deprecjonować innych, widząc tylko ich wady,
może poczułaś nienawiść albo zaczęłaś obojętnieć. Możliwe, ze zwątpiłaś tez we własne siły i możliwości
myśląc: nie nadaje sie do prowadzenia biznesu, nie poradzę sobie, jestem beznadziejna.
Te trzy symptomy -według Christiny Maslach świadczą o wypaleniu zawodowym.
Co takiego się dzieje, jakie sa przyczyny utraty energii podważania zasadności wszystkiego tego, co
osiągnęłaś do tej pory, tego jaka jesteś i co pozwoliło ci się mozolnie wspinać po kolejnych szczeblach
twojego sukcesu?
Jak syndrom wypalenia tłumaczy psychologia?
Początkowo terminem tym opisywano efekty ustawicznego nadużywania narkotyków. W amerykańskim
slangu w ten sposób określano sytuacje sportowca, który osiągając świetne wyniki na treningach, przegrywał
decydujące, ważne zawody.
W literaturze wypalenie opisał Green A. Burn w opowiadaniu” Out Case”( „Przypadek wypalenia), gdzie
zmęczony praca architekt porzucił swoja prace, by zamieszkać w afrykańskiej dżungli.
W amerykańskiej psychologii termin wypalenie pojawiło się w poł. Lat 70.
W 1974 r. Herbert J.Freudenberger określił wypalenie jako stan wyczerpania jednostki spowodowany
nadmiernymi zadaniami stawianymi jej przez fizyczne lub społeczne środowisko pracy.
Generalnie wypalenie jest zdecydowanie negatywnym stanem psychologicznym. Ujmując twoja aktywność
zawodowa w postaci kontinuum, zobaczysz na jednym krańcu zaangażowanie w prace a na drugim
wypalenie. To tak, jakby ktoś Twoja początkowa energie, pasje, zapał, fascynacje nowymi zdarzeniami
zamienił w niechęć, niezadowolenie ze swoich osiągnięć, wyczerpanie, a następnie przygnębienie, bezradność
i brak wiary w możliwość poprawy sytuacji
Psychologowie z American Psychology Association wyróżniają piec charakterystycznych etapów wypalenia:
1. Miesiąc miodowy – to czas, w którym jesteś zauroczona praca( prowadzeniem firmy), jesteś pełna energii,
optymizmu, entuzjazmu i odczuwasz satysfakcje ze swoich osiągnięć.
2.Przebudzenie – to czas, kiedy zauważasz, ze twoja ocena dotychczasowej pracy była nierealistyczna. Twoja
odpowiedzią na ten stan jest obrona idealistycznej wizji ( np. swojej firmy, jej funkcjonowania, etc.) w
wyniku czego zaczynasz pracować coraz więcej.
3.Szorstkość- realizujesz zadania z coraz większym zacięciem, wkładając w to dużo pracy i wysiłku; pojawiają się jednak już pierwsze kłopoty w kontaktach społecznych – ze współpracownikami, partnerem, rodzina.
4.Wypalenie pełnoobjawowe – zauważasz już u siebie pełne wyczerpanie fizyczne i psychiczne, zaczynasz
zauważać u siebie stany depresyjne, masz poczucie pustki i samotności. Masz ochotę uciec jak najdalej od
pracy.
5.Odradzanie się – to czas, w którym leczysz rany, powstałe w wyniku wypalenia.
Skrajna postacią wypalenia jest karoushi (albo karoshi) określające zjawisko nagłej śmierci w wyniku przepracowania i stresu. Pierwszy przypadek karoushi odnotowano w Japonii w 1969. Co ciekawe zjawisko to dotyczy ludzi w pełni zdrowych i aktywnych. Ważne jest uświadomienie sobie, które z nas i z jakiego powodu sa szczególnie narażone na syndrom wypalenia.
Specjaliści lokalizują przyczyny wypalenia w trzech płaszczyznach:
- indywidualnej; w tym przypadku wypaleniu sprzyjają pewne cechy naszej osobowości. Jeśli nie wierzysz w
swoje możliwości, jesteś przekonana, ze od ciebie niewiele zależny, jesteś perfekcjonistką, stawiasz sobie
bardzo wysokie wymagania i czujesz frustracje, karcisz siebie, gdy ich nie spełnisz, albo traktujesz
prowadzenie swojej firmy jak misje, wymagającą od Ciebie szczególnego zaangażowania i specjalnych
wyrzeczeń a do tego unikasz trudnych sytuacji jesteś narażona w dużym stopniu na wypalenie zawodowe.
- interpersonalnej, wypaleniu sprzyjają w tym przypadku wszelkie stresujace sytuacje, których doswiadczasz
w kontaktach z innymi ludzmi, m.in. Wszelkie konflikty ze współpracownikami, zaburzona komunikacja,
kwestionowanie kompetencji, blokowanie aktywnosci twórczej, wszelkie przejawy agresji( psychicznej,
werbalnej), mobbing;
- organizacyjnej, na tej płaszczyznie czynnikami stymulujacymi powstanie wypalenia zawodowego moga byc:
brak lub niedostateczna umiejetnosc zarzadzania soba w czasie, przeciazenie obowiazkami (jesli prowadzisz
firme zastanów sie, czy delegujesz zadania), masz zbyt mało informacji. By prawidłowo kierowac, zarzadzac
firma, nie potrafisz przełozyc swoich ( i firmy) celów na działania.
Czynnikami, stresorami dodatkowymi, które sprzyjaja pojawieniu sie wypalenia sa:
- styl w jakim kierujesz swoja firma, niedopasowany do jej zadan,
- stres zwiazany z niemoznoscia pogodzenia kilku ról zyciowych ( szefowej, matki, zony, córki, przyjaciółki
etc.),
- stres zwiazany ze sposobem wykonywania pracy ( np. pospiech, monotonia, praca w godzinach
wieczornych lub nocnych),
- niezadowolenie z rozwoju ( lub braku rozwoju) firmy, odpowiedzialnosc za współpracowników.
Co mozemy zatem zrobic, abysmy nadal rozwijały nasze firmy nie poddajac sie wypaleniu, aby nadal nam
sie chciało i abysmy odczuwały satysfakcje z pracy?
Oczywiscie najlepiej zapobiegac niz leczyc. Jesli bedziesz swiadoma potencjalnych zagrozen, oraz czynników
ryzyka ( o których pisałam powyzej), zwiekszajacych mozliwosc wypalenia zawodowego i wczesniej
zareagujesz masz spore szanse by uniknac wypalenia- zatem przede wszystkim profilaktyka.
Pamietaj przy tym, ze zespół wypalenia to efekt twojej trudnej sytuacji, a nie tego, ze jestes zła osoba.
Co konkretnie mozesz zrobic, by zminimalizowac ryzyko wypalenia u siebie i nie dopuszczac do demotywacji?
Fachowcy ( m.in. Andrzej Jedynak) zalecaja bys:
Ustalała realistyczne cele- nie znaczy to, bys nie realizowała swoich marzen, ani bys nie podnosiła wysoko
poprzeczki. Wazne jest to, bys ustalajac cele nie uogólniała, nie okreslała ich abstrakcyjnie – lecz formułowała
je w kategoriach zachowan nie idei oraz rozbijała na małe cele. Takie podejscie pozwoli ci: koncentrowac sie
na celu ostatecznym, pozbyc sie frustracji, dotyczacej niemoznosci wykonania czegos wielkiego oraz mierzyc
efekty twojej pracy.
Robiła przerwy w pracy – one pozwola tobie na odprezenie, zdystansuja ciebie do tego, co aktualnie robisz.
Jesli nie mozesz zrobic sobie małej przyjemnosci zmien chociaz wykonywana czynnosc na inna.
Traktowała sprawy mniej osobiscie; nie traktuj problemów innych ludzi jak swoich własnych, staraj sie
zachowywac obiektywizm; nie zabieraj problemów firmy do domu, oddzielaj od siebie rózne sprawy
Dbała o sama siebie; aby twoja firma dobrze funkcjonowała musi miec mocny i silny fundament ( ciebie),
wzmacniajac swoje ciało i umysł, dbajac o siebie dbasz posrednio o swoja firme.
Skupiała sie na pozytywnych aspektach zycia, ciesz sie z drobnych przyjemnosci ( załoze sie, ze w kazdym
dniu znajdziesz cos pozytywnego), przebywaj w towarzystwie ludzi majacych pozytywne nastawienie do
zycia.
Poznaj siebie- swiadomosc własnych reakcji i twoich prawdziwych potrzeb, znajomosc mocnych stron,
ograniczen, wartosci i akceptacja ich oraz zycie w zgodzie ze soba to skuteczne motywatory twojego
działania ( jesli robisz rzeczy, które sa całkowicie w zgodzie z toba nosisz w sobie naturalna automotywacje i
zapobiegasz w duzym stopniu wypaleniu. Realizujac czyjs skrypt zyciowy ( rodziców, otoczenia, przyjaciół
demotywujesz sie, podwyzszajac ryzyko wypalenia zawodowego.
Robiła te same rzeczy w inny sposób- ustal, które aspekty twojej pracy mozesz zmienic ( np. reguły
funkcjonowania twojej firmy), skup sie na rzeczach, które zaleza od Ciebie. Stwarzaj sytuacje, w których to ty
bedziesz decydowac, bedziesz miała mozliwosc wyboru, badz pania swojego losu.
Odpoczywała i relaksowała sie, prowadz zdrowy tryb zycia – praktykuj regularnie techniki relaksacji, uprawiaj
sport, idz na masaz do sauny, wez ciepła kapiel, generalnie zwolnij tempo- oczyscisz siebie w ten sposób z
napiec.
Pamietała o dekompresji – zachowuj równowage, nie skupiaj całej swojej energii na jednym obszarze (
pracy). Odpowiedz sobie na pytania: co robie, gdy nie jestem w pracy? Kim jestem, gdy nie prowadze mojej
firmy ( gdy nie jestem w pracy)? Im wiecej opcji odpowiedzi na te pytania, tym efektywniejsza masz
strategie ochrony siebie przed wypaleniem.
Na koniec chce wspomniec o jednej waznej rzeczy. Pamietaj, bys powaznie zastanowiła sie nad
opuszczeniem swojej dotychczasowej pracy, gdy nie widzisz pozytywnych zmian, pomimo zastosowania
wszelkich mozliwych sposobów radzenia sobie z wypaleniem.

autorka Małgorzata Dwornikiewicz, włascicielka EMPIRII Firmy szkoleniowej, pomagajaca tylko kobietom, włascicielkom
firm i menedzerkom we wzmacnianiu umiejetnosci psychologicznych, tak, by stały sie powaznym atutem w biznesie