Rok 2009 był
niewątpliwie jednym z najcięższych sprawdzianów dla polskiej gospodarki. Mimo
tak trudnej sytuacji na światowych rynkach nasza gospodarka osiągnęła więcej
sukcesów niż porażek. PKKP Lewiatan podsumowała najważniejsze sukcesy i porażki
polskiej gospodarki.

 
Do sukcesów zdecydowanie można zaliczyć:

1.Utrzymanie wzrostu gospodarczego w
czasie ogólnoświatowej recesji
Polska będzie jedynym krajem w UE, który osiągnie w 2009 r. wzrost gospodarczy.
Prognozowana roczna realna stopa wzrostu PKB w Polsce w 2009 r. wg różnych
szacunków wyniesie od 1.5 do 2,0 %, podczas gdy średnia dla strefy euro wynosi
- 4,2%. Niektórzy sąsiedzi Polski zanotują w bieżącym roku rekordowe spadki PKB
(wg prognozy MFW): Niemcy o 5,3%, Czechy o 4,3%, Słowacja o 4,7%, Litwa i Łotwa
- po 18%, Rosja o 7,5%.
Utrzymanie wzrostu PKB w Polsce zawdzięczamy kilku czynnikom: deprecjacji
złotego w stosunku do euro i dolara w końcu 2008 i w pierwszym kwartale 2009 roku,
która doprowadziła do silnego zmniejszenia importu do Polski (wzrost eksportu
netto bezpośrednio poprawił dynamikę PKB), a także ekspansywnej polityce
fiskalnej rządu. Przyspieszony wzrost wydatków budżetowych przy cięciach
podatkowych i w składkach rentowych podtrzymały konsumpcje krajową i ułatwiły
wykorzystanie środków europejskich oraz przyspieszenie inwestycji
infrastrukturalnych.
Pozytywna dynamika PKB zapobiegła jednocześnie niekontrolowanemu wzrostowi
bezrobocia (poziom zatrudnienia w 2009 w istocie został w Polsce zachowany na
rekordowym poziomie 16 mln osób).

2. Lepsze wykorzystanie środków
europejskich
Efektywne – oznacza wybór i realizację projektów o największej wartości
dodanej, a skuteczne – to zgodne z zaplanowanym harmonogramem.
Efektywności wykorzystywania środków UE sprzyjają działania MRR: weryfikacja
kryteriów wyboru projektów, systematyczna analiza barier, modyfikacja zasad
zabezpieczeń i wprowadzenie zaliczek dla przedsiębiorców, zwiększenie
elastyczności programów centralnych.

3. Przełom w infrastrukturze
W 2009 roku doczekaliśmy się prawdziwego przełomu w realizacji inwestycji
infrastrukturalnych: w szczególności w realizacji programu budowy autostrad
oraz inwestycji związanych z EURO 2012. Odbyło się to dzięki usprawnieniu
procedur (decyzji środowiskowych, wywłaszczeń, przetargów), wyznaczeniu
wreszcie granic obszarów chronionych Natura 2000 i lepszemu wykorzystaniu
środków z Unii Europejskiej. Przy czym ceny budowy w 2009 roku spadły
przeciętnie o 1/3.

4. Zachowanie stabilności systemu
finansowego
Reakcja rządu we współpracy z NBP na destabilizację światowego rynku
finansowego w ostatnim kwartale 2008 roku była właściwa – ustabilizowała
pozycję polskiego systemu bankowego, zapewniając mu dostateczną płynność.
Polskie banki nawet przez moment nie były zagrożone, a większość z nich, po
zatrzymaniu zysków, poprawiła swoje wskaźniki bezpieczeństwa. Także
kontrowersyjny problem opcji walutowych znalazł w 2009 roku właściwe
rozwiązanie, zgodne z zasadami państwa prawa.
Utrzymaniu zaufania środowisk finansowych w 2009 roku sprzyjał także sposób
przeprowadzenia nowelizacji budżetu, niezbędnej ze względu na dezaktualizacje
założeń makroekonomicznych. Przeprowadzono ja w dobrym momencie, czyli po
uspokojeniu sytuacji na rynku finansowym.
Polska, obok Czech, Słowacji i Słowenii, utrzymała swoje ratingi wiarygodności
finansowej w 2009 roku. Pozostałym krajom regionu Europy Środkowej i
Wschodniej, nie wyłączając Rosji, międzynarodowe agencje ratingowe wielokrotnie
obniżały oceny. To skutkuje natychmiastowym pogorszeniem się warunków
uzyskiwania finansowania na rynkach międzynarodowych lub utrudnieniem dostępu
do nich.

5. Ograniczenie transferów
W 2009 roku spowolniony został transfer dochodów wypracowanych w rentownych
sektorach gospodarki do sektorów o niższej rentowności, co zawsze oznacza
nieracjonalną alokację kapitału, hamuje modernizację i wzrost gospodarki. Pod
presją UE ograniczyliśmy subsydiowanie trwale nierentownych przedsiębiorstw,
np. stoczni. Rząd nie ugiął się pod presją związków zawodowych, które pod
pretekstem kryzysu domagały się dotacji dla słabych przedsiębiorstw.
Uwagę trzeba zwrócić jednak na fakt, że utrzymywanie przywilejów emerytalnych
rolników i górników oznacza ukryty transfer pieniędzy publicznych do tych dwóch
sektorów gospodarki. Dotacje do emerytur rolników nie ulegną zmniejszeniu i
nadal będą hamowały proces przechodzenia osób pracujących w rolnictwie do
bardziej produktywnych sektorów. Można więc stwierdzić, że tam gdzie presja UE
była silna, udało się ograniczyć subsydiowanie przedsiębiorstw.

Jednak rok 2009 przyniósł również
kilka zawodów. Zdaniem PPK Lewiatan największe z nich to:

1. Pogłębienie nierównowagi finansów
publicznych
Osłabienie gospodarcze w 2009 roku w sposób istotny zmniejszyło wpływy do
budżetu państwa. Wspieranie wzrostu gospodarczego poprzez ekspansywną polityką
fiskalną także ma swoją cenę. Dzisiaj stoimy przed bardzo poważnym zagrożeniem
dla finansów publicznych (w 2010,
a najpóźniej w 2011 roku dług publiczny może przekroczyć
ustawowy próg 55% PKB). Problem finansów publicznych będzie się pogłębiał w
kolejnych latach, jeśli nie będą podjęte poważne reformy. Złudna jest nadzieja,
że wyjście z dużego deficytu i zadłużenia będzie możliwe tylko dzięki większej
dynamice wzrostu gospodarczego, bez znaczącego ograniczenia wydatków
publicznych.
„Polska w niebezpieczny sposób zwiększa dług publiczny, bo o wiele więcej niż
oficjalny deficyt kasowy zwiększą się potrzeby pożyczkowe państwa. Rynki
finansowe reagują dotąd spokojnie, ale ryzyko znacznych zaburzeń na rynkach
długu publicznego i walutowym z tego powodu istnieje nadal. Zmniejszyć je
wydatnie może przyjęcie wiarygodnej ścieżki, pokazującej jak Polska zamierza
ograniczyć deficyt całego sektora finansów publicznych w najbliższych latach.
Dopiero temu towarzyszyć może zmiana definicji długu publicznego – chociażby
poprzez wyłączenie wartości obligacji skarbowych w portfelach OFE. Taka zmiana
dałaby Polsce kilka lat oddechu na przeprowadzenie zasadniczej reformy finansów
publicznych i zrównoważenie budżetu, z uwzględnieniem fazy cyklu
koniunkturalnego” – uważa Henryka Bochniarz, prezydent Polskiej Konfederacji
Pracodawców Prywatnych Lewiatan.
Oczywiście, zmiana definicji długu publicznego nie wpłynie w żaden sposób na
wielkość deficytu sektora publicznego w ujęciu ESA95, obowiązującym przy ocenie
wypełnienia kryteriów fiskalnych Traktatu z Maastricht. W każdym wypadku może
on wzrosnąć z 6,3% PKB w 2009 r. do około 7% PKB w 2010 roku.

2. Brak wymiernych działań dla
zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego
W 2009 roku nadal nie doczekaliśmy się wdrażania, ani nawet sformułowania
długookresowej polityki zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski
(zarówno w dziedzinie dywersyfikacji dostaw gazu, połączeń sieci gazowej z
siecią europejską, budowy gazoportu, zapewnienia długookresowej stabilności
dostaw ropy naftowej (vide problemy Orlenu na Litwie, plany Rosji rezygnacji z
rurociągu „Przyjaźń”), programu budowy energetyki jądrowej brakuje nie tylko
wymiernych działań, jak również rozstrzygnięć na poziomie organizacyjnym i
decyzyjnym).
Restrukturyzacja państwowego sektora elektroenergetycznego i węglowego,
niezbędna dla zwiększenia inwestycji i modernizacji tego sektora, a tym samym
kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, przebiega zdecydowanie
zbyt wolno. Niejasności wokół implementacji Dyrektywy o Europejskim Systemie
Handlu Emisjami (EU ETS) powodują rosnącą niepewność funkcjonowania wśród
przedsiębiorców, a w konsekwencji wstrzymywanie niezbędnych działań
inwestycyjnych. Sytuacje pogłębia brak ustawy o efektywności energetycznej,
która powinna stymulować przedsiębiorców do oszczędzania energii, a tym samym
obniżać bilans emisji gazów cieplarnianych Polski.

3. Niejasność w działaniach na rzecz
wejścia do strefy euro.
W październiku 2008 roku, tuż przed najostrzejszą fazą światowego kryzysu
finansowego (upadki banków w USA i Europie Zachodniej, zagrażające
bezpieczeństwu światowego systemu finansowego), rząd po raz pierwszy ogłosił
datę zamierzonego wprowadzenia euro – 2012 rok. W tym czasie Polska tylko
minimalnie nie spełniała dwóch z pięciu warunków z Maastricht: wielkości deficytu
budżetowego w relacji do PKB oraz wysokości inflacji. Nie spełnione było także
kryterium prawne – kontrowersyjna politycznie konieczność nowelizacji
konstytucji w zakresie roli NBP.
Obecnie Polska nie spełnia już żadnego z pięciu nominalnych kryteriów akcesji
do strefy euro. Szczególnie wysokość deficytu budżetowego nie pozostawia
nadziei na zbliżenie do strefy euro w ciągu najbliższych lat. Od czerwca 2009
roku ponownie objęto nas europejskim reżimem postępowania w sprawie nadmiernego
deficytu. Zaktualizowany średniookresowy program konwergencji ma być
przedstawiony Unii w I kwartale 2010 roku. Teraz tkwimy w niepewności co do
perspektyw przyjęcia euro przez Polskę.

4. Trudność w przyspieszeniu
prywatyzacji
Rząd ogłosił latem 2009 roku zmodyfikowany program prywatyzacji (jeszcze
bardziej ambitny niż program z 2008 roku), ale realizuje go zbyt wolno, nawet
biorąc pod uwagę znaczące pogorszenie warunków sprzedaży przedsiębiorstw w
wyniku światowego kryzysu gospodarki i zmniejszonej skłonności do inwestycji.
Niska produktywność i niskie inwestycje należących do państwa przedsiębiorstw
hamują wzrost całej gospodarki. Dodatkowo istnienie państwowych przedsiębiorstw
zakłóca funkcjonowanie rynków, np. energetycznego i kolejowego, na których
państwo jest jednocześnie właścicielem i regulatorem, czyli graczem i sędzią.
Ponadto, wpływy ze sprzedaży państwowych przedsiębiorstw mają zmniejszyć
potrzeby pożyczkowe państwa narastające szczególnie szybko w wyniku
spowolnienia gospodarki.

Źródło: Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan